Kısa cevap: 5746 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca, yıllık beyanname üzerinden Ar-Ge veya tasarım indiriminden 5 milyon TL ve üzerinde yararlanan mükellefler, bu indirim tutarının %3'ünü pasifte geçici hesaba alıp geçici hesabın oluştuğu yılın sonuna kadar GSYF, GSYO veya kuluçka merkezi girişimcilerine yatırmak zorundadır. Ar-Ge ve tasarım merkezleri, bu yükümlülüğün doğrudan ilgilendirdiği yapılar arasındadır.
Öne çıkanlar
- Yükümlülüğün 5746 sayılı Kanun'daki dayanağı, 7263 sayılı Kanun ile 3. maddeye eklenen hükümdür.
- Hesaplama tabanı, beyanname üzerinden yararlanılan Ar-Ge ve tasarım indirimi tutarıdır; personel stopaj teşviki gibi destekler uygulamada bu tabana dahil edilmez.
- 2025 yılında kullanılan indirim için %3 tutarının 31 Aralık 2026'ya kadar yatırılması gerekir.
- Ar-Ge merkezi CFO'su için süreç; tespit, hesaplama, geçici hesap, yönetim kurulu kararı, yatırım ve belgeleme adımlarından oluşur.
5746 sayılı Kanun'daki Ar-Ge ve tasarım indirimi nedir?
Ar-Ge ve tasarım indirimi, 5746 sayılı Kanun'un 3. maddesi kapsamında Ar-Ge ve tasarım faaliyetleri için yapılan harcamaların, kanunda belirlenen koşullarla kazancın tespitinde indirim konusu yapılmasını sağlayan bir vergi teşvikidir. İndirim, yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi üzerinden kullanılır.
Bu teşvikten yararlanan yapıların başında Ar-Ge merkezleri ve tasarım merkezleri gelir. Bu merkezler indirimin yanında personel ücretlerine ilişkin gelir vergisi stopajı teşviki ve SGK işveren payı desteği gibi başka desteklerden de yararlanabilir. %3 yükümlülüğü açısından bu ayrım önemlidir; çünkü yükümlülük beyanname üzerinden kullanılan indirime bağlanmıştır.
Kazancın yetersiz kaldığı yıllarda indirimin bir kısmı sonraki yıllara devredebilir. Bu durum %3 hesabında özel değerlendirme gerektirir; aşağıda ayrıca ele alıyoruz.
%3 yükümlülüğü 5746 sayılı Kanun'da nasıl düzenlenir?
5746 sayılı Kanun'un 3. maddesine 7263 sayılı Kanun ile eklenen hüküm, Ar-Ge veya tasarım indiriminden eşik tutarın üzerinde yararlanan mükelleflere bir yatırım yükümlülüğü getirir. Hüküm 1 Ocak 2022'den beri uygulanıyor; eşik ve oran o tarihten bu yana Cumhurbaşkanı kararlarıyla güncellendi.
Eylül 2026 itibarıyla eşik 5 milyon TL, oran %3 ve yıllık üst sınır 100 milyon TL'dir. Hesaplanan tutar gider yazılmaz; pasifte geçici hesaba alınır ve geçici hesabın oluştuğu yılın sonuna kadar GSYF payı alımı, GSYO'ya sermaye ya da 4691 sayılı Kanun kapsamındaki kuluçka merkezlerinde faaliyette bulunan girişimcilere sermaye olarak kullanılır. Tüm parametrelerin özeti Ar-Ge %3 yatırım yükümlülüğü rehberimizde yer alıyor.
Aynı yükümlülük, 4691 sayılı Kanun'un ek 3. maddesiyle teknokent kazanç istisnası için de getirildi. Şirketiniz teknokentte de faaliyet gösteriyorsa teknokent şirketleri rehberimize göz atın.
%3 oranı hangi indirim tutarına uygulanır?
%3 oranı, ilgili yılın beyannamesinde fiilen yararlanılan Ar-Ge ve tasarım indirimi tutarına uygulanır. Ar-Ge merkezinin toplam bütçesi, proje sayısı veya personel teşviklerinin tutarı tek başına bu hesabın ölçüsü değildir.
Varsayımsal bir örnek: Yapay zekâ destekli yazılım çözümleri geliştiren bir Ar-Ge merkezi, 2025 yılı kurumlar vergisi beyannamesinde 20 milyon TL Ar-Ge ve tasarım indirimi kullanmış olsun.
- Yararlanılan indirim: 20 milyon TL (5 milyon TL eşiğinin üzerinde)
- %3 yükümlülük: 20 milyon TL × %3 = 600 bin TL
- Geçici hesaba alınma: 2026
- Yatırım için son tarih: 31 Aralık 2026
Aynı merkezin personel ücretleri için yararlandığı gelir vergisi stopajı teşviki, uygulamadaki genel kabule göre bu 600 bin TL'lik hesaba eklenmez. Sık karıştırılan diğer kalemler için kapsam kontrol listemize bakabilirsiniz.
Tutar süresinde yatırılmazsa yararlanılan indirimin %20'si indirim kapsamında değerlendirilmez ve vergi, vergi ziyaı cezası uygulanmaksızın gecikme faiziyle tarh edilir. Bu örnekte 4 milyon TL indirim kaybedilir; %25 kurumlar vergisi oranıyla yaklaşık 1 milyon TL ek vergi ve gecikme faizi doğar. Örnek varsayımsaldır; asgari kurumlar vergisi, geçmiş yıl zararları ve şirkete özgü koşullar sonucu değiştirebilir.
İki durum ise mali müşavirinizle ayrıca değerlendirilmelidir:
- Zarar beyanı veya devreden indirim: Zarar beyan eden ya da indirimini sonraki yıla devreden mükelleflerde tabanın nasıl belirleneceğine ilişkin GİB özelgeleri bulunur; genel bir kural uygulanmamalıdır.
- Ar-Ge ve tasarım indiriminin birlikte kullanımı: Tabanın beyannamedeki hangi kalemlerden oluşacağını, beyanname hazırlığı sırasında netleştirin.
Ar-Ge merkezi CFO'su hangi adımları izlemeli?
Ar-Ge merkezi CFO'su, yükümlülüğü beyanname döneminde tespit edip yatırımı yıl sonundan önce tamamlayacak bir süreç kurmalıdır. Aşağıdaki tablo bu süreci birlikte çalışılan taraflar ve çıktılarıyla özetliyor:
| Adım | Ne yapılır? | Birlikte çalışılan taraf | Çıktı |
|---|---|---|---|
| 1. Tespit | Beyannamede yararlanılan indirim belirlenir, eşikle karşılaştırılır | Mali müşavir / YMM | Tutar ve eşik notu |
| 2. Hesaplama | %3 tutarı hesaplanır, 100 milyon TL sınırı kontrol edilir | Vergi ekibi | Yükümlülük tutarı |
| Adım | Ne yapılır? | Birlikte çalışılan taraf | Çıktı |
|---|---|---|---|
| 3. Geçici hesap | Tutar pasifte geçici hesaba alınır | Muhasebe, mali müşavir | Muhasebe kaydı |
| 4. Karar | Yatırım aracı ve tutar için yönetim kurulu kararı alınır | Yönetim kurulu, hukuk | Karar metni |
| 5. Yatırım | Fon seçimi, nitelikli yatırımcı süreci, sözleşme ve ödeme | Portföy yönetim şirketi | GSYF payları veya sermaye payı |
| 6. Belgeleme | Dekont, pay kayıtları ve kararlar dosyalanır | Muhasebe, denetçi | Denetime hazır dosya |
Adımların zamanlaması kritiktir. Beyanname Nisan'da verildiğinde ilk üç adımın tamamlanmış olması, yılın geri kalanını fon seçimine ve yatırım sürecine ayırmanızı sağlar. Geçici hesabın hangi Tekdüzen Hesap Planı hesabında izleneceği konusunda uygulamada farklı tercihler bulunduğundan bunu mali müşavirinizle belirleyin; ayrıntılar kayıt süreci rehberimizde.
Vergi Denetim Kurulu bu yükümlülüğün yerine getirilmemesini denetimde risk başlığı olarak ele aldığı için altıncı adım, yatırımın kendisi kadar önemlidir. Kalan haftalar için 31 Aralık 2026 takvimimize göz atabilirsiniz.
Ar-Ge merkezleri %3 tutarını nasıl bir yatırıma dönüştürebilir?
Ar-Ge merkezleri %3 tutarını, kendi teknoloji alanlarıyla ilişkili girişimlere yatırım yapan bir GSYF üzerinden değerlendirerek yükümlülüğü stratejik bir araca dönüştürebilir. Kanunda sayılan üç yol arasında GSYF, profesyonel yönetim ve birden fazla girişime yayılan bir portföy sunduğu için pratik bir seçenek olarak öne çıkar.
Yapay zekâ, yazılım, veri veya otomasyon alanında çalışan bir Ar-Ge merkezi için teknoloji odaklı bir fon, erken aşama girişimleri ve yeni teknolojileri yakından izleme imkânı sunabilir. Karar verirken şu noktaları değerlendirin:
- Fonun yatırım stratejisi ve odak alanı,
- Fon süresi ve likidite koşulları (içtüzük ve ihraç belgesi),
- Yönetim ücreti ve diğer fon giderleri,
- Şirketin nitelikli yatırımcı olarak değerlendirilmesi,
- Portföy yönetim şirketinin SPK izni ve KAP'taki açıklamaları.
Girişim sermayesi yüksek riskli, uzun vadeli ve düşük likiditeli bir yatırımdır; yatırılan sermayenin bir kısmı veya tamamı kaybedilebilir. Üç yolun karşılaştırması için uygun yatırım araçları yazımıza, ön kontrol için Ar-Ge yükümlülüğü sayfamıza bakabilirsiniz.
Ar-Ge merkezleri Letven Capital ile nasıl ilerleyebilir?
Letven Capital Girişim Sermayesi Portföy Yönetimi A.Ş., SPK'dan faaliyet izinli bir girişim sermayesi portföy yönetim şirketidir ve fonları KAP'ta listelenir. Yenilikçi girişimleri yatırımcılarla buluşturan yaklaşımında yapay zekâ ve teknoloji öncelikli odak alanıdır; CODE, GENIUS, SOFA ve PREO GSYF'leri bu alandaki yeni fonlarıdır.
Ar-Ge merkezi finans ekipleri, mali müşavirlerinin teyit ettiği %3 tutarı üzerinden Letven ekibiyle fon belgelerini, nitelikli yatırımcı sürecini ve yıl sonu takvimini birlikte değerlendirebilir. Her fonun kendine özgü riskleri olduğunu dikkate alarak karar verin. Yükümlülüğünüzü şimdi kontrol edin ve bir Letven uzmanıyla görüşün.
Sık Sorulan Sorular
Ar-Ge merkezi olmayan bir şirket de %3 yükümlülüğüne tabi olabilir mi?
Evet, olabilir. Yükümlülüğü doğuran merkez belgesi değil, 5746 sayılı Kanun kapsamında Ar-Ge veya tasarım indiriminden yıllık beyanname üzerinden 5 milyon TL ve üzerinde yararlanılmasıdır. Bu nedenle indirimden yararlanan her mükellef, merkez statüsünden bağımsız olarak tutarını eşikle karşılaştırmalıdır. Kendi durumunuzu kapsam kontrol listesiyle adım adım gözden geçirebilirsiniz.
Tasarım merkezleri de %3 yükümlülüğüne tabi mi?
Evet. Düzenleme, 5746 sayılı Kanun kapsamındaki Ar-Ge ve tasarım indirimini birlikte kapsar. Tasarım indiriminden yıllık beyanname üzerinden 5 milyon TL ve üzerinde yararlanan mükellef, bu tutarın %3'ünü geçici hesaba alıp süresi içinde kanunda sayılan araçlara yatırmakla yükümlüdür. 2025 yılı indirimleri için son tarih 31 Aralık 2026'dır.
İndirim sonraki yıla devrederse %3 nasıl hesaplanır?
Zarar beyan eden veya indirimini sonraki yıla devreden mükelleflerin durumu özel değerlendirme gerektirir. GİB'in bu konuda verdiği özelgeler bulunur ve sonuç, beyannamedeki tutarlara ve mükellefin durumuna göre değişebilir. Bu nedenle genel bir kural uygulamak yerine, devreden tutarların hangi yılda ve nasıl dikkate alınacağını mali müşavirinizle birlikte belirleyin.
Personel stopaj teşviki %3 hesabına dahil edilir mi?
Uygulamadaki genel kabul, dahil edilmediği yönündedir. %3 yükümlülüğünün tabanı yıllık beyanname üzerinden yararlanılan Ar-Ge ve tasarım indirimi tutarıdır; personel ücretlerine ilişkin gelir vergisi stopajı teşviki ve SGK işveren payı desteği bu tabanın parçası olarak değerlendirilmez. Şirketinize özgü kalemleri mali müşavirinizle teyit etmeniz önerilir.
%3 tutarı Ar-Ge merkezinin kendi projelerinde kullanılabilir mi?
Hayır. Kanun, tutarın kullanılabileceği yolları sayar: GSYF paylarının satın alınması, GSYO'lara sermaye olarak konulması ve 4691 sayılı Kanun kapsamındaki kuluçka merkezlerinde faaliyette bulunan girişimcilere sermaye olarak konulması. Şirketin kendi Ar-Ge projeleri, ekipman yatırımları veya iç harcamaları bu yollar arasında yer almaz.
Kaynaklar ve mevzuat
- 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun, md. 3
- 7263 sayılı Kanun (Resmî Gazete, 3 Şubat 2021)
- 7953 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete, 16 Aralık 2023)
- 10803 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (Resmî Gazete, 31 Aralık 2025, 33124 sayılı 5. mükerrer)
- 4691 sayılı Teknoloji Geliştirme Bölgeleri Kanunu, ek md. 3 (kuluçka merkezleri ve teknokent istisnası bağlamında)
- SPK III-52.4 sayılı Girişim Sermayesi Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği
- Resmî kaynaklar: mevzuat.gov.tr, resmigazete.gov.tr, gib.gov.tr (özelgeler)
Yasal uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve yatırım danışmanlığı kapsamında değildir. Girişim sermayesi yatırımları yüksek risk içerir ve yatırılan sermayenin bir kısmı veya tamamı kaybedilebilir. Vergi uygulamaları mükellefin durumuna göre değişebilir ve mevzuat değişikliklerine tabidir; karar vermeden önce mali müşavirinize ve Letven Capital uzmanlarına danışın. Bilgiler Eylül 2026 itibarıyla günceldir.
